جدول شكل دوم : شكل سوّم در رابطه با شكل سوّم از اشكال اربعه ، پنج بحث مطرح است : 1 . تعريف شكل سوّم و وجه تسميهء آن 2 . شرايط انتاج شكل سوّم 3 . ضروب شكل ثالث 4 . براهين انتاج آن 5 . تنبيهات شكل سوّم . مبحث اوّل : شكل سوّم يك قياس اقترانى است كه اوسط در هردو مقدمه ، موضوع واقع شده باشد و اكبر و اصغر محمول باشند . مانند : « كل انسان حيوان » ، و « كل انسان ناطق » ، « فبعض الحيوان ناطق » . آن‌گاه در شكل سوم ، برعكس شكل ثانى ، اين اكبر است كه متّحد الوضع است يعنى همان‌طورى كه در نتيجه محمول قرار گرفته همچنين در كبرى نيز محمول واقع شده ولى اصغر مختلف الوضع است يعنى در نتيجه ، موضوع واقع شده ولى در صغرى محمول است ؛ بر همين اساس ، شكل سوم دور از طبع انسان است و انتقال به نتيجه مستقيم و مقبول طبع نيست ، البته شكل دوم هم بعيد از طبع بود ولى شكل سوم از شكل دوم هم بعيدتر است ، زيرا به قول مشهور : شكل دوم در اشرف مقدمتين يعنى صغرى با شكل اوّل مشاركت داشت ولى شكل سوم در اخس مقدمتين با شكل اوّل مشاركت دارد ؛ و به قول مرحوم مظفر : در شكل سوم ، اختلاف در موضوع نتيجه است و موضوع اقرب به ذهن بود پس اختلاف در اقرب الى الذهن است ، لذا نياز بيشترى به استدلال دارد ولى در شكل دوم اختلاف وضع در محمول نتيجه بود نه در موضوع و لذا نياز آن به استدلال كمتر است پس شكل سوم ابعد است ولى در عين حال شكل سوم است و از شكل چهارم يك درجه نزديكتر است ، بدان جهت كه بالاخره شكل سوم در كبرى با شكل اوّل مشاركت دارد و در هردو شكل ، در كبرى « اوسط » موضوع و « اكبر » محمول است ولى در شكل رابع حتى اين مقدار از مشابهت هم نيست و صددرصد بعيد